Η Ανάβρα Μαγνησιας

Η Ανάβρα Αλμυρού Μαγνησίας βρίσκεται στη δυτική Όθρυ σε υψόμετρο 1000 μ. (φ. 1, 2). Έχει 500 μόνιμους κατοίκους που ασχολούνται σε ποσοστό σχεδόν 100% με την κτηνοτροφία μικρών και μεγάλων ζώων (γελάδια, πρόβατα, χοιρινά) ελεύθερης βοσκής (φ. 3, 4, 5). Στο χωριό λειτουργεί 2θέσιο δημοτικό σχολείο (φ. 6) και νηπιαγωγείο (φ. 7) που στεγάζονται σε νεόδμητα κτήρια. Σε αυτό του δημοτικού σχολείου υπάρχει κατοικία δασκάλου, όπως αντίστοιχα και στο αγροτικό ιατρείο κατοικία γιατρού. Λειτουργούν επίσης δύο αίθουσες εκδηλώσεων (φ. 8, 9), Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ) (φ. 10), κλειστό γυμναστήριο πλήρως εξοπλισμένο (φ. 11), καθώς και γήπεδο ποδοσφαίρου και μπάσκετ (φ. 12). Στο χωριό υπάρχει ακόμη υπερσύγχρονο Κοινοτικό Σφαγείο (HACCP, ISO, κωδικός Ε.Ε., βιολογική γραμμή σφαγής) (φ. 13), ένας διώροφος χώρος για δωρεάν στάθμευση αυτοκινήτων στην κεντρική πλατεία (φ. 14), ενώ λειτουργεί Λαογραφικό Μουσείο Κτηνοτροφικής Ζωής (φ. 15). Αξιοθέατα του χωριού είναι ακόμα οι διατηρητέες εκκλησίες του 18ου αι. της Αγ. Παρασκευής και των Αγίων Αθανασίου και Σεραφείμ (φ. 16, 17).

Δύο μεγάλα αναπτυξιακά έργα προστατεύουν το περιβάλλον και αναδεικνύουν τη φύση και τον πολιτισμό της περιοχής αντίστοιχα: το Αιολικό Πάρκο στην Αλογόραχη (φ. 18, 19) και το Περιβαλλοντικό Πολιτισμικό Πάρκο «Γούρα» στις πηγές της Ανάβρας, έκτασης 240 στρ. περιφραγμένων το οποίο δέχεται πολλούς επισκέπτες (βλ. επόμενες ενότητες). Ακόμη στην ευρύτερη περιοχή βρίσκονται τρία αναρριχητικά πάρκα που προσφέρουν συγκλονιστικές εμπειρίες στους λάτρεις του είδους, καθώς και μόνιμο καταφύγιο θηραμάτων 8.000 στρ.

Η παραδοσιακή ενασχόληση των κατοίκων με την κτηνοτροφία (Σαρακατσάνοι, Βλάχοι) συνεχίζεται μέχρι σήμερα σε 80 κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, που βρίσκονται σε 3 κτηνοτροφικά πάρκα κοντά στο χωριό (φ. 20), και με συνθήκες υπερσύγχρονες χάρη στις επιδοτήσεις της Ε.Ε (φ. 21).

Μετά τα έργα που έγιναν εδώ (1991-2010) η Ανάβρα αποτελεί φαινόμενο για τα ελληνικά δεδομένα. Χωρίς να έχει κάποιο παραδοσιακό χαρακτήρα (δύο σεισμοί, 1956 και 1980, και δύο πόλεμοι, Β΄ Παγκόσμιος και Εμφύλιος, κατέστρεψαν τη φυσιογνωμία της), έχει όλες εκείνες τις υποδομές και προϋποθέσεις ώστε να εξασφαλίσει μια άνετη και ομαλή διαμονή και μια ποιότητα ζωής που θα τη ζήλευαν οι κάτοικοι πολλών αστικών κέντρων (φ. 22-29).

Όμως, ενώ ο νόμος «Καποδίστριας» (1998), για τη συνένωση των δήμων και κοινοτήτων της Ελλάδας, εξαίρεσε την Ανάβρα ως απομακρυσμένη από τα αστικά κέντρα, με ομοιογένεια γεωλογικού αναγλύφου, πληθυσμού, απασχόλησης των κατοίκων κ.ά., με το νόμο «Καλλικράτη» (2011) η κοινότητα καταργήθηκε και η Ανάβρα ενσωματώθηκε στο Δήμο Αλμυρού.

Περιβαλλοντικό Πολιτισμικό πάρκο "Γούρα"

Η δημιουργία του Περιβαλλοντικού Πολιτισμικού Πάρκου «Γούρα» στις πηγές Ανάβρας αποτελεί τον καρπό της προσπάθειας για την προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση τόσο του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής, όσο και των μνημείων και των πολιτισμικών στοιχείων που συνδέονται με αυτό. Απώτερος στόχος του όλου εγχειρήματος είναι η διαμόρφωση περιβαλλοντικής συνείδησης και η ευαισθητοποίηση, τόσο του τοπικού πληθυσμού όσο και των επισκεπτών –και κυρίως των παιδιών-, για την προστασία του φυσικού πλούτου με όπλα την πληροφόρηση και την αναψυχή.

Το έργο βασίστηκε στη μελέτη πολυπληθούς ομάδας επιστημόνων (αρχιτέκτονες, τοπογράφος, μουσειολόγος, γεωλόγος, δασολόγοι, ιχθυολόγοι κ.ά.) και με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Ο.Π.Α.Α.Χ.). Η υλοποίηση του έργου έγινε σε δύο φάσεις (2006, 2008) και η συνολική δαπάνη ανέρχεται στο ποσόν των 1.500.000,00 €.

Το Πάρκο, συνολικής έκτασης περίπου 240 στρεμμάτων, είναι περιφραγμένο και εκτείνεται γύρω από τις πηγές και το παρόχθιο τμήμα του Ενιπέα ποταμού. Εκτός από την ισχυρή περίφραξη μήκους 2 χλμ., έχουν γίνει έργα υποδομής, όπως δίκτυο μονοπατιών με βασικό μονοπάτι πλακοστρωμένο και παρακλάδια που κατεβαίνουν μέχρι τις όχθες, προστατευτικά κάγκελα σε επικίνδυνα μέρη, γεφύρια σε 5 βασικά σημεία, αναλημματικοί τοίχοι από λιθοδομή, εξοπλισμός με ξύλινους τραπεζόπαγκους και δοχεία απορριμμάτων, παιχνιδότοποι και χώροι υγιεινής (W.C.) σε τρία σημεία. Έχουν αναστυλωθεί ένα μαντάνι στις πηγές και ένας νερόμυλος στην κατάληξη του Πάρκου (πύλη Ζαγγανά), καθώς και ένα μαντάνι στο μέσον περίπου του Πάρκου στο πλάτωμα Κανατούλα, όπου στήθηκε και ένα μικρό κέντρο πληροφόρησης. Σήμανση και ενημερωτικές πινακίδες για τα αξιοθέατα, την πανίδα, τη χλωρίδα κ.ά. καθοδηγούν τους επισκέπτες.

Στο Περιβαλλοντικό Πολιτισμικό Πάρκο «Γούρα» συνδυάζονται η πεζοπορία με την ανάπαυση, η αναψυχή με τη πληροφόρηση για το περιβάλλον, το παιχνίδι με τη μάθηση, οι μνήμες με την καινούρια γνώση.

Οι Πηγές της Ανάβρας

Οι πηγές της Ανάβρας βρίσκονται στην κεντρική Όθρυ, σε απόσταση περίπου 700 μ. Α-ΝΑ του ομώνυμου οικισμού και σε υψόμετρο 770 μ. περίπου. Είναι καρστικού τύπου και τροφοδοτούν τον ποταμό με συνεχή παροχή νερού (μέση παροχή 400 m3/h). Από εδώ πηγάζει ο Ενιπέας ποταμός, ένας από τους σημαντικότερους παραπόταμους του Πηνειού.

Εκτός από τη συμβολή τους στην οικονομική ζωή και ιστορία της Ανάβρας, οι πηγές και ο ποταμός έπαιξαν, και συνεχίζουν να παίζουν, πολύ σημαντικό ρόλο και στην κοινωνική ζωή των Αναβριωτών. Μέχρι πριν μερικά χρόνια, στις πηγές μεταφέρονταν τη δεύτερη μέρα το μεγάλο πανηγύρι του Αγ. Παντελεήμονα (27-28 Ιουλίου) που συγκεντρώνει χιλιάδες κόσμο στο χωριό, ενώ κάθε χρόνο στα νερά των πηγών γίνεται ο αγιασμός των υδάτων στα Θεοφάνεια. Εξάλλου κατά μήκος του ποταμού λειτουργούσαν πολλές υδροκίνητες εγκαταστάσεις (μαντάνια, ντριστέλες, νερόμυλοι) που είχαν έντονη οικονομική και κοινωνική δράση μέχρι πριν μερικές δεκαετίες.

Η ανάγκη διατήρησης και προστασίας του φυσικού πόρου των πηγών της Ανάβρας είναι αυτονόητος στόχος: στήριζαν ανέκαθεν την κοινωνική και οικονομική δράση των κατοίκων ως κέντρο της κατασκευαστικής, βιοτεχνικής δημιουργίας τους. Σήμερα, ως χώρος φυσικής ομορφιάς και περιβαλλοντικής σημασίας, εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό σημείο αναφοράς, συγκεντρώνοντας το καλοκαίρι τους κατοίκους και τους επισκέπτες για δροσιά, κουβέντα και περίπατο.

Περιήγηση στο Πάρκο και στις Πηγές

Μια βόλτα στις πηγές και το ποτάμι μπορεί να χαρίσει αξέχαστες στιγμές ηρεμίας, αναψυχής και χαλάρωσης. Ο επισκέπτης φτάνει στο χώρο των πηγών με αυτοκίνητο, ή πεζοπορώντας τα 700 μ. που τον χωρίζουν από το χωριό.

Περνώντας την πύλη των πηγών συναντούμε δεξιά τη ντριστέλα (νεροτριβή για το πλύσιμο των ρούχων) που λειτουργεί ακόμα και σήμερα και όπου με λίγη τύχη θα παρακολουθήσουμε τη διαδικασία του πλυσίματος. Προχωρώντας στα πλακόστρωτα μονοπάτια που περνούν ανάμεσα από καταπράσινες επιφάνειες με γρασίδι και κάτω από τη σκιά που ρίχνουν αιωνόβια πλατάνια, φτάνουμε στις πηγές, αφήνοντας δεξιά ένα ήδη αναστηλωμένο μαντάνι (νεροτριβή για το μαλάκωμα των μάλλινων ρούχων).

Η παραμονή γύρω από τις πηγές, στα ξύλινα τραπέζια και τους πάγκους ή στα πέτρινα πεζούλια προσφέρει μοναδική χαλάρωση και αναψυχή. Ακόμη εδώ μπορεί κανείς να κάνει σύντομους περιπάτους, να πιει νερό, να γευματίσει και τα μικρά παιδιά να παίξουν στον παιδότοπο.

Στη συνέχεια, βγαίνοντας από την πύλη των πηγών και πριν περάσουμε την είσοδο του πάρκου ακριβώς απέναντι, θα επισκεφθούμε τα δυο διατηρητέα μεταβυζαντινά εκκλησάκια του 18ου αι., το αφιερωμένο στον Αγιο Σεραφείμ και τον κατάγραφο με εξαιρετικής τέχνης τοιχογραφίες Αγιο Αθανάσιο.

Περνώντας την ανατολική πύλη του Πάρκου και περπατώντας κατά μήκος της όχθης, άλλοτε χαμηλά δίπλα στο ποτάμι, άλλοτε ψηλά θεωρώντας τα πάντα από απόσταση, περνούμε γεφύρια από τη μια όχθη στην άλλη. Στο διάβα μας συναντούμε ντριστέλες, μαντάνια, νερόμυλους, μνημεία ενός πολιτισμού που χάθηκε. Θα ξαποστάσουμε σε επιλεγμένα σημεία σε ξύλινα και πέτρινα καθιστικά, θα ξεδιψάσουμε σε πέτρινες κρήνες, θα ακούσουμε τα πουλιά, θα περιεργαστούμε μια τεράστια ποικιλία λουλουδιών και βοτάνων, αντλώντας πληροφορίες από τις πινακίδες, πάντα κάτω από την δροσερή σκιά που ρίχνουν τα δέντρα στις όχθες του.

Στη μέση περίπου της διαδρομής βρίσκεται το πλάτωμα Κανατούλα με το παραδοσιακό κονάκι και το κέντρο πληροφόρησης που στεγάζεται σε ένα αναστηλωμένο μαντάνι. Ακόμη εδώ υπάρχει παιδότοπος για τους μικρούς επισκέπτες, καθώς και χώροι υγιεινής (W.C.) και βρύση.

Πεζοπορώντας για περίπου 2 χλμ. συνολικά φτάνουμε στο τέλος της διαδρομής και του πάρκου, στη πύλη Ζαγγανά, όπου έχει διαμορφωθεί χώρος αναψυχής με βρύση, παιδότοπο και ένα αναστυλωμένο νερόμυλο.

Σε όλο το μήκος της διαδρομής υπάρχει σήμανση και έχουν αναρτηθεί μεγάλες ενημερωτικές πινακίδες με το χάρτη του Πάρκου, τον κανονισμό λειτουργίας του, καθώς και άλλες πληροφορίες για τον ποταμό και τη βιοποικιλότητα, για τις νεροτριβές, την πανίδα, τη χλωρίδα, τα ψάρια του ποταμού, την κτηνοτροφική ζωή κ.ά.